Autorem poniższych wspomnień jest Bolesław Szpryngiel.

W gwarze, jaką posługiwała się na co dzień ludność polska zasiedziała od wieków na ziemiach Północnego Wołynia - bez trudu można zauważyć wiele zapożyczeń z języków innych narodowości, które tu zamieszkiwały od pokoleń: Rosjan, Ukraińców, Białorusinów, Żydów, Niemców, a nawet Tatarów... Szczególnie wiele zapożyczeń przyjęto z języka ukraińskiego, jako że na Wołyniu przeważał żywioł ukraiński czy - jak się mówiło - rusiński.

Z językiem ukraińskim każdy miejscowy Polak spotykał się codziennie już od dziecka i bardzo często władał nim nie gorzej od rdzennych Ukraińców. Oprócz takich zapożyczeń, które - tylko niewiele zmienione - już na trwałe weszły do słownictwa języka potocznego tego regionu - ludność polska często posługiwała się różnymi przysłowiami i porzekadłami w języku ukraińskim, nie przekładając ich na polski. Próby ich tłumaczenia na język polski, choćby gwarowy - nie oddawały właściwej treści tych zwrotów, gubiły często cały ich sens i urok. Takie przysłowia i porzekadła, jako idiomy, były właściwie nieprzetłumaczalne. Polacy często wplatali je do swojego języka mówionego w różnych okolicznościach.

Przykładowo kilka takich przysłów i porzekadeł w oryginale chcę tu przytoczyć jako ciekawostki i - mam nadzieję - dla rozbawienia czytającego. Ale czy tylko dlatego... Przy każdym cytowanym przysłowiu podaję okoliczności, w jakich go używano, a także próbę tłumaczenia tego idiomu.

W sytuacji, gdy ktoś idąc do pracy zapomniał wziąć z sobą potrzebne narzędzia lub materiały albo wziął nie te niezbędne do wykonania zadania - przygadywano mu:

"Piszła Nastia żyto żaty - zabułasia serpa wziaty".

czyli: poszła Nastia żąć sierpem żyto, ale zapomniała zabrać sierpa.

Gdy gospodyni podała do stołu gospodarzowi lub innym zasiadającym do posiłku jakąś niezbyt udaną potrawę - mawiano z przekąsem:

"Nawaryła Łucia - jisty bude sucia".

czyli: to może tylko psu smakować.

A gdy potrawa była przesolona:

"Nedosoł - na stoli, peresoł - na spini".

czyli: jak potrawy nie dosolisz - to można jeszcze ją osolić do smaku na talerzu, ale jak przesolisz - to można dostać po grzbiecie.

Gdy zaproszony w gościnę /na wesele, chrzciny lub inne przyjęcie/ uważał to przyjęcie za zbyt ubogie albo bez dostatecznej, utrwalonej obyczajem p r y n u k i -swoją negatywną opinię o tej gościnie wyrażał przypowieścią:

" Chto noża mił - to chliba popojił".

czyli: kto miał przy sobie własny nóż - to chleba mógł się najeść do woli.

Do zawistnych, którzy zazdrościli innym posiadania jakichś rzeczy, na które sami nie mogli sobie pozwolić - mówiło się:

" Na czużyj korowaj oczu ne wykaraczaj".

czyli: nic ci z tego nie przyjdzie, gdy tylko będziesz zazdrościć innym posiadania tej rzeczy.

O kimś, kto zachowuje się nienormalnie lub mówi jakieś głupstwa mówiono:

"D u r n y j  j a k  p r o b k a".

czyli: głupi - jak korek, zatyczka. Dlaczego właśnie korek miał symbolizować głupiego - nie wiadomo.

W sprzeczce, gdy jeden drugiego chciał poniżyć, mówił:

" D u r n y j   t e b e   p i p   c h r e s t y ł - t a j  n a d  t o b o j u  s z t a n y  s p u s t y ł".

czyli: jakiś głupi pop cię chrzcił i pewnie wtedy spodnie opuścił, dlatego wygadujesz takie głupstwa.

Gdy w rozmowie towarzyskiej ktoś - chcąc się popisać swoją wiedzą lub dowcipem - wyrwał się z jakąś niezbyt mądrą wypowiedzią, mówiono o nim ironicznie:

"P o d y w y s i a,   p o d y w y s i a - s z c z e   i   H a p k a   l u d e".

czyli: popatrz, popatrz - Hapka myśli, że ona też ludzie.

Jeżeli młody człowiek próbował pouczać starszego, kompetentnego w danym przedmiocie repa chcąc się popisać swoją wiedzą, doświadczeniem lub odwagą - starszy mu odpowiadał:

" N e   l e ź   p o p e r e d   b a t'k a   w  p e k ł o".

czyli: nie wyprzedzaj ojca w drodze do piekła. Więcej taktu ...

O leniuchu, którego trzeba było wciąż popędzać do roboty mówiono:

" S z c z o   n e   w b i j e s z   -   t o   n e   w j i d e s z".

czyli: tyle ujedziesz ile wymusisz. Nic nie zrobi z własnej woli.

Jeżeli ktoś zwlekał z wykonaniem jakichś koniecznych i terminowych prac, choć mógł je wykonać porządnie, bez niepotrzebnego pośpiechu, a następnie pośpiesznie brał się do roboty, bo upływał termin ich wykonania, co powodowało niepotrzebną nerwowość i często bylejakość - mówiono:

" S z y t y,   b e ł y t y   -   z a w t r a   W e ł y k d e ń".

czyli: szyć ubrania, bielić czyli malować izbę, bo jutro Wielkanoc.

Na ukraińskich pogrzebach nie mogło zabraknąć "profesjonalnych" płaczek, które głośno płacząc z żalu po zmarłym w y c z y t y w a ł y jego dobre uczynki za życia i wyrażały współczucie rodzinie zmarłego. Były to wynajęte, obce dla rodziny kobiety, które niemal "zawodowo" opłakiwały każdego zmarłego. Takie p ł a c z k i wynagradzano najczęściej w naturze: parę r i z n y k i w solonej słoniny, pół kopy jajek, sztuka drobiu, miarka jagieł / p s z o n a / czy bobu itp. Jeżeli więc ktoś płakał bez uzasadnionej przyczyny, wylewał tzw. krokodyle łzy, najczęściej małe dzieci -przygadywano:

"C z y   b u d e   r e s z e t o   b o b u  c z y   n i   -   a   w s e   t r e b a  p ł a k a t y   m e n i"

czyli: czy dostanę rzeszoto /sito/ bobu czy nie-muszę płakać skoro mi to zlecono.

Podejmując ryzyko jakiegoś przedsięwzięcia, zwłaszcza poważnie zagrożonego ewentualnym niepowodzeniem, mówiono:

" R a z   m a t y   p o r o d y ł a   -   r a z   t r e b a   u m e r a t y".

czyli: raz się rodzimy i raz umieramy.

Nie chcąc być świadkiem w jakiejś sprawie /"co się będę po sądach włóczył"/ często wykręcano się brakiem wiedzy o zdarzeniu, mówiąc:

" M o j a   c h a t a   s k r a j u  -   j a   n y c z o h o  n e   z n a j u".

czyli: ja tam nic nie wiem. Nie interesowałem się tą sprawą. Nic nie widziałem, ani nie słyszałem. Nie chcę się wtrącać.

Żonatym mężczyznom, takim miejscowym "podrywaczom", którzy próbowali zalecać się do innych kobiet, zwłaszcza zamężnych - przygadywano ironicznie:

"C z u ż u j u   ż i n k u   c z o r t   m e d o m   m a s t y t ,  s z c z o ?"

czyli: cudzą żonę diabeł miodem smaruje, co?

Jeśli ktoś tłumaczył się, że nie trafi do wyznaczonego celu, bo nie zna drogi, mówiono mu:

"J a z y k   i   d o   K i j e w a   d o w e d e".

czyli: idąc, pytaj o drogę. Język może cię nawet do Kijowa zaprowadzić.

Gdy komuś zarzucano, że w życiu zbyt sztywno trzyma się tradycji, nie idzie z postępem cywilizacji, kultury czy mody albo przechowuje rzeczy już nikomu nie potrzebne, ten na zarzuty odpowiadał:

"M o j a   s e m e r a s z k a   m e n i  n e   w a ż k a".

czyli: moja siermięga nie jest dla mnie ciężka. Nie wtrącaj się. Mnie jest z tym dobrze.

Jeżeli ktoś - wykorzystując okazję - bez umiaru coś konsumował - komentowano to ironicznie przysłowiem:

"J a k   m e d   -  t o   ł o ż k o j u".

czyli: jak miód - to zaraz pełną łyżką. Jak coś dobrego - to bez żadnego umiaru, łakomie, aby jak najwięcej.

Na wymówki żony /czy matki/ pod adresem gospodarza, że z lenistwa zaniedbuje jakichś terminowych i koniecznych prac w domu lub polu albo odkłada tę robotę "na później" - ten - aby uniknąć kłótni - często odpowiadał wykonanie:

" A   c z o r t   b y   j o h o  ł y n o w a w s i a   s z c z o b   to   c h o t i ł o s i a".

czyli : A kto /dosłownie: czort/ by się tam lenił gdyby się chciało.

Gdy ktoś wymawiał się, ze nie może iść do pracy, bo źle się czuje albo /nieudolnie/ udawał chorego, niezdolnego do pracy - mówiono z przekąsem:

"W s i   c h w o r y ł y   a  c h l i b   p o j i ł y" .

czyli: wszyscy chorowali, ale chleb zjedli. Inaczej: do pracy - to chory, ale do jedzenia - zdrów.

O znajomych , często sąsiadach, którzy w jakiś sposób demonstrowali swój wyższy standard życiowy, choć tak naprawdę niczym się od reszty danej społeczności nie wyróżniali /inaczej mówiąc : udawali wielkich panów/ mówiono:

" P a n y   d r i b n y j e ,   a   w o s z y   j a k   b i b".

czyli : panowie drobni ale wszy /u nich/ jak bób . Inaczej: udają wielkich panów, a tak naprawdę to dziady.

Gdy ktoś wyniósł ze swój przeszłości jakieś przyzwyczajenia w mowie lub zachowaniu, których obecne środowisko nie akceptuje, mówiono o nim:

"D o   c z e h o   b y k   p r y w y k   -   t o   i   w   c z e r e d i   r y k".

czyli: nie można się tak zupełnie odzwyczaić od pewnych /z reguły negatywnie ocenianych/ zachowań. Inaczej: wprawdzie "wyszedł z wioski, ale wioska nie wyszła z niego".

Kończy się jakaś uroczystość domowa, biesiada z udziałem gości. Niestety, trzeba wracać do szarej rzeczywistości. W takiej sytuacji przygadywano:

" S k i d a j   s z a t y   -   t r e b a   s w y n i a m   m i s z a t y".

czyli: czas już zdjąć odświętne ubrania i iść obrządzać świnki. Inaczej: czas zakończyć świąteczne próżnowanie i wracać do pracy.

W proteście przeciwko zbytniej poufałości, której sobie nie życzono mówiono:

"Z r i w n a ł a s i a   s w y n i a   z   p a s t u c h o m".

czyli: nie tykaj mnie, bo sobie tego nie życzę. Nie spoufalaj się - świń z tobą nie pasałem.

W sytuacji , gdy ktoś w czymś przesadził bądź "przedobrzył" - mówiło się :

" P i e r e d a ł  k u t i  m e d u "