Wołyń składa się z dwóch, różnych od siebie pod względem wyglądu części, a to Polesia Wołyńskiego w części północnej, i właściwego Wołynia w części południowej. Linja graniczna obu tych części biegnie mniej więcej, wzdłuż linji kolejowej Lubomi-Kowel-Równe, a następnie wzdłuż gościńca Równe-Korzec. Polesie Wołyńskie obejmuje całe prawie powiaty kowalski, lubomelski i kostopolski, północne części powiatów łuckiego i rówieńskiego oraz oderwane od obecnego województwa wołyńskiego powiaty koszyrski i warneński. Jest to równina płaska, niska, pokryta błotami i lasami, którą przecinają płynące równolegle ku północy dopływy Prypeci. Rzeki te posiadają bieg bardzo powolny i bagniste brzegi. Podczas roztopów wiosennych całe dorzecze Prypeci zamienia się w ogromne jeziora trudne do przebycia.Roztopy wiosenne zaczynają się zazwyczaj koło 20 marca, a powodzie trwają do połowy kwietnia. Po tych powodziach rzeki często zmieniają swoje koryta. Miejsca niższe zajęte są przez torfowiska a pod niemi pokłady rudy poddarniowej, która szczególnie obficie występuje w pasie wzdłuż linii Równe-Sarny, gdzie też najdawniej eksploatowano tę rudę, zakładając huty żelaza.

Dzieje Wołynia

Nazwa "Wołyń" wedle niepotwierdzonej historycznie wzmianki Długosza pochodzi od zamku Wołyń nad Bugiem, który stał na miejscu obecnej wsi Gródek koło Hrubieszowa.

Pojęcie geograficzne Wołynia jest bardzo rozciągłe, a jego granice w ciągu wieków ulegały nieustannym zmianom, rozciągając się ku północy po Brześć, ku zachodowi po Chełm i Krasnystaw, ku południowi po Bracław, lub też kurcząc do granic późniejszego województwa wołyńskiego.

Pierwotni mieszkańcy Wołynia noszą u Nestora nazwę Dulebów i Bużan, a do końca X wieku tworzyli oni prawdopodobnie odrębne państwo. W końcu X wieku Wołyń zostawał zapewne pod rządami Polski, i należał do owych ziem, które w 981r. wielki książę kijowski Włodzimierz, jak zapewnia Nestor, zajął na Lachach wraz z grodami Przemyślem i Czerwiniem o przyłaczył do Rusi Kijowskiej. Odtąd Wołyń przez kilka wieków pozostaje pod rządami Rusi.

Włodzimierz Wielki zakłada miasto Włodzimierz, jako stolicę kraju (pierwotnie był nią Łuck), a ów Włodzimierz będący od początku XI wieku siedzibą władyków, przyćmiewa zczasem nawet Kijów. Po śmierci Włodzimierza I w roku 1015, w czasie walk o tron kijowski między jego synami, zajął Wołyń w drodze na Kijów Bolesław Chrobry.

Po śmierci wielkiego księcia kijowskiego Jarosława w r. 1054 dzieli się jego państwo na liczne dzielnice pod rządami jego synów i ich następców, wtedy też i Wołyń otrzymuje włąsną dynastię, rezydującą we Włodzimierzu. Rządzą tu w szczególności potomkowie Monomacha w linii starszej, idącej od jego wnuka Izasława Mścisławicza.

Z powodu dalszych podziałów na dzielnice już w końcu XIIw. odrębnych książąt otrzymał też Łuck, Drochobyż, Peresopnica, Ostróg i.t.d.,a w czasie walk książąt dzielnicowych między sobą interwenjowali często panujący polscy. W r.1073 zajął Wołyń w czasie wyprawy na kijów Bolesław Śmiały, uzależniając go czasowo od Polski. W r. 1149 bawił na zamku Łuckim Bolesław Kędzierzawy z Henrykiem Sandomierskim, jako sprzymierzeńcy księcia Włodzimierza, przeciwko innym książętom dzielnicowym, pasowali nawet Wołyniaków na rycerzy.

Najpotężniejszym z władców Wołynia jest rządząc w końcu XIII wieku w Kijowie, Haliczu i Włodzimierzu książę Roman Mścisławicz, który zginął w r. 1208 w walce z Leszkiem Białym pod Zawichostem. Za jego rządów Ruś Czerwona i Wołyń przeobraziły się niemal w odrębne państwo niezależne od Kijowa, który wówczas upadł, zniszczony przez Suzdalców. Dzięki temu Włodzimierz jako stolica Romana został pierwszym miastem na Rusi.

Pośmierci Romana, w czasie małoletności jego synów Daniela i Wasylka, możnowładcy ruscy i wołyńscy za cenę ustępstw dla siebie powoływali na trony halicki i włodzimierski już to swych przywódców, już to władców obcych. Leszek Biały uważając się za pana lennego Wołynia, nadał goswojej córce Salomei i jej mężowi Kolomanowi Węgierskiemu. Ten ostatni koronował się nawet w roku 1214 w Haliczu królem halicko-włodzimierskim, a swojemu państwu nadał łaciński tytuł "Galicji i Lodomerji", powtórzony po rozbiorze Polski przez Austrię, mieniąca się sukcesorką Kolomana.